Narlar, ılıman iklim bölgelerinde -10 oC'ye kadar
dayanabilmekte ve geç çiçek açtıklarından ilkbahar donlarından
zarar görmezler. Ancak geç olgunlaşan çeşitlerde sonbahar erken
donlarından etkilenebilmektedir.
Nar yetiştiriciliğinde yıllık ortalama 500 mm lik yağış
yeterli olmakla beraber bu yağışların ve ilkbaharda düşmesi
istenmektedir. Bu bakımdan da bölgemiz için iklim bakımından
önerilebilecek bir meyvedir. Çünkü yaz yağışları meyve
kalitesini bozmakta, olgunluğa yakın dönemde yağan yağmurlar
meyve kabuğunu çatlatmakta olup, bu zamanda sulamada
kesilmelidir. Meyve oluşumu döneminde kuru hava koşulları en
kaliteli meyvenin oluşmasını sağlayarak pazar değerini
arttırmaktadır. Nar bir güneş bitkisidir, bahçe tesisinde ve
yeterli ışıklanma koşullarına dikkat edilmelidir.
Toprak İsteği
Nar toprak yönünden pek seçici değildir. Özellikle silisli,
çakıllı, kumlu, kireçli, killi ve ağır killi gibi çeşitli toprak
tiplerinde nar yetiştiricili yapılabilmektedir. Alkali ve asit
topraklarda yetişir. Tuzluluğa orta derecede dayanıklıdır. Bazı
meyvelerin aksine aşırı toprak nemine dayandığı bulunmuştur.
Narda optimal gelişme, kuru ve sıcak hava koşullarına karşılık
derin geçirgen nemli ve serin topraklarda görülmektedir.
Yetiştirme Tekniği
Çeşit
Nar yetiştiriciliğinde, çeşit seçimi çok önemlidir.Çeşitlerin
o bölgeye adapte olmuş o yörenin iklimine, hastalıklara
dayanıklı, verimi iyi, meyveleri insanların göz zevkine ve damak
tadına uygun ve taşımaya dayanıklı olmalıdır.Çeşit seçiminde
ticari amacına göre sofralık yada endüstri çeşitlerinin
yetiştirilmesine karar verilmelidir.Ayrıca, bu çeşitlerin
meyvelerinde irilik, kabuk rengi ve kalınlığı, dane rengi,
yumuşak çekirdeklilik, sululuk gibi özellikleri ihtiyaca cevap
verebilmelidir.
Yurt içinde sevilen nar çeşitleri hafif mayhoş veya tatlı
çekirdeksiz ve iri meyveli olanlardır. Avrupa ya ihracat için
özellikle kabuk ve dane rengi kırmızı ve mayhoş çeşitler
seçilmelidir. Arap ülkelerine ihracat için ise tatlı narlar
tercih edilmelidir.
Ayrıca nar suyu veya nar ekşisi elde etmek için yine kırmızı
daneli ve ekşi mayhoş narlar seçilir.GAP/BKİB'nın Şanlıurfa
Koruklu Tarımsal Araştırma İstasyonunda yaptırmış olduğu
denemeler sonucunda Bölge koşullarına uygun en verimli çeşitler;
0l N 03 Fellahyemez II (51.5 kg/ağaç), 2/3 Japon narı (40.4
kg/ağaç), 33 N 26 Çekirdeksiz VI (37.0 kg/ağaç), 26/3
Çekirdeksiz (36.7 kg/ağaç), 33 N 24 Bey narı (30 kg/ağaç)‚ Suruç
(29.8 kg/ağaç ) ve 07 N 08 Hicaz narı (28.1 kg/ağaç) olarak
belirlenmiştir.
Şanlıurfa Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsünün yapmış olduğu
çalışmalarda da 07 N 08 (Hicaz nar, Antalya), 07 N l4 (Mayhoş IV,
Alanya), 33 N l6 (Silifke aşısı, Silifke), 33 N 24 gibi
seleksiyon çeşitlerinde Bölge için ümit var bulunmuştur.
Ayrıca, bölgemizde yetişen yerli çeşitlerimizde mevcuttur.
Bunlardan Nizip narı iri, tatlı ve kırmızı renkli olup ihraç
çeşidimizdir.
Bahçe Tesisi
Bahçe yerinin tespiti, toprağın nar yetiştiriciliğine
uygunluğuna bakıldıktan sonra tesviyesi yapılmalı. Esas olarak
toprak hazırlığı, yaz aylarında pulluk tabanını kırmak için
dipkazan çekilir.
Sonra pullukla derin sürüm yapılır. Sonbaharda 40-60 cm
derinlik ve çapta dikim çukurları açılır. Üst toprağa yanmış
çiftlik gübresi karıştırılarak çukurlar bu karışımla doldurulur,
yabancı otlar temizlenir. Toprak dikime hazırlanır. Narlarda
dikim aralıkları 2 m ile 6 m arasında değişmektedir. Ama kapama
nar bahçelerinde en yaygın olarak kullanılan dikim aralıkları
2.5 x 4 veya 3 x 4 m dir. Sıralar genellikle kuzey -güney
doğrultusunda olmalıdır. Böylece bahçenin havalanma ve
güneşlenmesi daha iyi olacaktır. Nar bahçesi, doğrudan çelikle
yada köklü fidanlarla kurulabilir. Ancak, çeliklerin doğrudan
bahçeye dikilmesi çeşitli bakım güçlükleri ve verim kayıplarına
yol açacağından nar çeliklerinin bir fidanlık parselinde
köklendirilip bir yıl süreyle burada bakımları sağlandıktan
sonra boylama yapılarak bahçeye dikilmeleri daha uygun olur.
Nar fidanları sonbaharda yaprak dökümünden başlayarak kış
ayları boyunca ve erken ilkbaharda dikilebilir. Kışları çok
soğuk geçmeyen bölgelerde sonbahar dikimi daha yararlıdır. Dikim
yapılırken fidanın çelik kısmında tırnak kalmışsa kesilir. Zayıf
sürgünler alınır, çok uzun kökler kısaltılır. Sürgünün 50-60 cm
den tepesi alınır. Sürgün bu kadar boy almamış, zayıf gelişmişse
dikimden hemen sonra 2-3 göz üzerinden kesilerek gelecek yıl
için kuvvetli sürgün oluşumu sağlanır. Sonra daha önce toprak -
gübre karışımı doldurulmuş çukurdan fidanın çelik kısmının
tamamı toprak içinde kalacak kadar karışım alınır. Fidan buraya
yerleştirilerek tekrar aynı toprak gübre karışımı doldurulur.
Fidan diplerindeki toprak ayakla iyice bastırılır. Can suyu
vermek üzere etrafına küçük bir çanak yapılır. Çok rüzgarlı
bölgelerde karşılıklı iki herek çapraz olarak fidana
yaklaştırılarak bağlanır. İyi bir nar fidanında kök sistemi
kuvvetli teşkil etmiş olmalıdır.
Son olarak hazırlanan çanaklara en az yirmişer lt. can suyu
verilerek dikim tamamlanır, toprak ıslak ve hava yağmurlu da
olsa bu can suyu verilmelidir.
Gübreleme
Narların gübrelenmesi konusunda yapılan araştırmada, organik
gübrelerin gelişme, verim ve kaliteye çok önemli etkisi
bulunmuştur. Narlara verilecek çiftlik gübresi iyi yanmış olmalı
ve dekara 2-3 ton sonbahar-kış aylarında bütün bahçeye
kaplayacak şekilde verilmeli ve çapa ile toprağa
karıştırılmalıdır. Nar için yeşil gübreleme yapılması da yararlı
sonuçlar verir. Bunun için bakla, fiğ gibi bitkiler nar
bahçesinin tamamına ekilir. Ekimi yapılan bitkilerin çiçeklenme
dönemlerinde bahçe sürülerek toprağa karışımı sağlanır. Bu
bitkilerin toprağı azotça zenginleştirmesi bakımından da
yararları vardır.
Azot nar için oldukça önemlidir. Sürgün gelişimi ve meyve
büyümesi için azotlu gübre kullanımı şarttır. İlk yıllarda ağaç
başına 50 - l00 gr saf azot (amonyum sülfat) olarak (250 - 500
gr) verilmesi yararlı sonuçlar vermektedir.
Tam verime geçtikten sonra bu miktar ağaç başına 200 - 300 gr
(amonyum sülfat) olarak, (l - l,5 kg) çıkarılmalıdır.
Azotlu gübreler erken ilkbahar ve yaz aylarında olmak üzere 2
defa verilir. Yukarıda belirtilen miktarın 2/3 ü mart ayında l/3
ü ise haziran-temmuz aylarında verilmelidir. Gübrelemeden sonra
ağaç hemen sulanmalı, sulamayacaksa çapa ile toprağa
karıştırılmalıdır.
Fosforlu gübreler ise narın çiçeklenme, meyve tutumu ve kök
gelişmesiyle ilgilidir. Narların fosfor ihtiyacı tam verim
çağında l00-200 gr saf fosfor (triple süper fosfat) olarak
yaklaşık (250 - 500 gr) olarak belirlenmiştir. Fosforlu gübreler
kış aylarında dal uçlarının ulaştığı bölgelerde 20 - 30 cm
derinlikte ağaç çevresinde açılan 4 - 6 adet çukura verilerek
üzeri kapatılır
Organik gübrelerde olduğu gibi ticari gübrelerin
uygulanmasında da toprağın fiziksel ve kimyasal yapısı ağacın
durumu iyi gözlenmeli, toprak ve yaprak analizi yaptırdıktan
sonra gübre uygulamasının yapılması en ideal durumdur.
Sulama
Nar genelde nemli ve serin toprak şartları istemektedir. Bu
nedenle yağışların yeterli olmadığı her dönemde narlarda sulama
şarttır. Sulamanın az ve sık sık yapılması uygundur. Genel
olarak şubat - mart aylarında odun gözlerinin sürmesinden eylül
- ekim aylarında meyve oluşumuna kadar sürekli olarak toprak
nemi sağlamak gerekmektedir.
Özellikle odun gözlerinin sürmesi çiçek tomurcuklarının
görülmesi tohum bağlaması, meyve gelişimi olmak üzere 3 dönemde
yeterli toprak nemi mutlaka sağlanmalıdır. Bahçenin toprak
yapısına göre belirli sulama aralığı (7-10 gün) belirlenip bu
aralıklarda sulama yapılmalı ancak, yaz aylarında sulama sıklığı
ve miktarı artırılabilir.
Meyvelerin son olgunlaşma döneminde hasattan 10-15 gün önce
sulamaya son verilmeli aksi halde narlarda büyük sorun olan
kabuk çatlamalarını görürüz. Nar bahçeleri genel olarak çanak
usulü sulanır. Mümkün ise modern sulama sistemlerinden olan
damla sulama, alttan sulama, sızdırma usulü sulama sistemleri
uygulanmalıdır. Bu sistemlerin ilk yatırım giderleri fazladır.
Uzun müddet de işçiliksiz ekonomik az su kullanımı gibi büyük
faydalar sağlamaktadır.
Bakım
Toprak İşleme
Genç nar bahçelerinde ilk yıllar derin toprak işleme
aletleriyle iki yönlü sürüm yapılır. Daha sonraki yıllarda iş
genişliği az dar olan bahçe traktörleriyle ve diskli tırmık
rotovatör, kazayağı gibi toprağı yüzlek işleyen aletlerle sürüm
yapılabilir. Ağaç dipleri gerekirse el aletleriyle
çapalanabilir. Yabani ot kontrolünde istenirse ot öldürücü
ilaçlarda kullanılabilir.
Budama
Şekil budaması ilk 2-3 yıl içinde ağaçlar verime yatmadan
yapılır. Dikimden sonra dipten çıkan kuvvetli 3-4 sürgün ana
gövde olarak seçilir ve tepeleri 50-60 cm kesilerek alçak
taçlanmaları sağlanır. Ana gövdelerden çıkan birinci ve ikinci
dallarda da 2.-3. yıllarda tepe alma yapılarak taç teşkili
tamamlanır.Verim Budaması: Narlar genel olarak 2. ve 3.
yıllardan itibaren meyve vermektedirler. Narlar verime yattıktan
sonra meyve verecek dallarda uç alma yapılmamalıdır. Bu dönemde
seçilen 3, 4 gövde dışında çıkan dip sürgünlerin sürekli olarak
temizlenmesi sağlanmalıdır. Ayrıca taç kısmında görülen obur
dallar dipten kesilmeli taç teşkili için gerekirse uç alınarak
dallanması sağlanır. Sık taç meydana gelmiş ise güneşlenme ve
havalanmayı sağlamak için genel bir seyreltme yapılmalıdır. Bu
işlem yapılırken zayıf, kurumuş, hastalıklı dallar öncelikle
seçilmelidir.
Geliştirme Budaması: Narlar çeşitli şartlara göre değişmek
üzere ortalama 20 - 30 yaşlarında verimden düşerler. Ancak kök
boğazından yeni çıkan sürgünlerle nar l00 yılı aşkın bir süre
verimliliğini sürdürebilir. Bu durumda yaşlı gövdeler dipten
kesilerek yeni sürgünlerin oluşumu teşvik edilir. Bu sürgünlerle
aynı yollarla yeni gövdeler teşkil edilerek ağaç gençleştirilir.
İstenirse gençleştirme işlemi her yıl her ağaçtan l-2 gövde
kesilerek kademeli olarak yapılır. Böylece bahçeden kesintisiz
olarak ürün alınmasına devam edilebilir.
Hastalıkları, Zararlıları ve Mücadelesi
Narlarda görülen en önemli hastalık bazı mantarların
meyvelerde çürümelere yol açmasıdır. Buda bazı klasik kültürel
işlemler ile hastalıklar önemli ölçüde
önlenmektedir.Gerektiğinde olgunluğa yakın bir dönemde yapılan
fungusit uygulaması depolanacak meyvelerin uzun süre
çürümelerini önlemektedir. Narların en önemli zararlıları
sıçanlar olup, özellikle tatlı narlarda ve olgunluğa yakın
dönemlerde zarar vermektedirler. Diğer zararlılarda yaprak
bitleri, nar beyaz sineği, unlu bit, kabuklu bitler, kırmızı
örümcekler, Akdeniz meyve sineği, nar içi kurdu, toprak altı
zararlıları gibi genel zararlılarda narlarda etkili olmaktadır
Hasat Ambalajlama ve Depolanması
Hasat
Nar hasatı, çeşitlere ve bölgelere göre değişmekle birlikte
genellikle ağustos sonunda başlar kasım ortalarına kadar devam
eder. Nar uzun çiçeklenme dönemi nedeniyle olgunlaşması farklı
zamanlarda olur. Bu yüzden nar hasadının 2-3 defada yapılması
gerekir. Hasat sonbahar erken donlarından ve yağışlardan önce
bitirilmeli ve meyveler üzerinde 1-2 mm uzunluğunda sap kalacak
şekilde makasla yapılmalıdır. Özellikle hasat esnasında
meyveleri yere düşürmekten ve darbelerden korunması meyve
çürümesini önleyeceğinden dolayı kaliteyi arttırır. Ayrıca
kasalara iki sıradan fazla meyve dizilmemelidir.
Ambalajlama
Narların ambalajlanması pazarlama açısından oldukça
önemlidir. Meyvelerin seçimi, boylanması ve paketlenmesi pazar
açısından özellikle ihracatta önem arz etmektedir. Narların
seçme ve boylamasının elle yapılması daha uygun olup meyveler
birbirine değmeyecek şekilde paketlenmesine dikkat etmek
gerekmektedir.
Depolama
Narlar meyve kabuğunun özel yapısı dolayısıyla çeşitli
koşullarda 4 - 6 ay süreyle depolanabilmektedir.
Narlar depolanmaya çok uygun olduğundan ve kışın fiyatının 2-3
kat arttığından oldukça karlı, iyi bir yatırımdır.
Narların depolanmasında en emin ve en az kayıpla ulaşılacak
başarı ek masraflara rağmen modern soğuk hava depolarıdır.
Sıcaklık ve nisbi nemi ayarlanabilen bu depolarda 1-2 o C'de
%85-90 nisbi nemle meyveler muhafaza edilebilirler.
