|
Seracılık , Nasıl Sera Kurulur , Seracılıkta Dikkat
Edilmesi Gerekenler |
|
|
SERA
PLANLAMA
Sera işletmeciliğinde planlamanın gayesi Bitkilerin yetiştirilme,
büyüme ve gelişmeleri için uygun olmayan çevre koşullarında, en
uygun bitki gelişme koşullarını yapay olarak oluşturmaktır.
Sera
tipinin seçiminde etkili unsurlar :
·
Kullanılma amacı,
·
İhtiyaç duyulan sera büyüklüğü,
·
Civar iklim şartları,
·
Yerleşim yerinin fizyografik ve ekolojik özellikleri,
·
İşletmeye ayrılan sermaye,
·
Alet ve ekipman kullanma imkanları,
·
Yetiştirilecek bitki türleri ve yetiştirme tekniği,
·
Sera işletmesinin gelişme planı,
·
İşletme sahibinin istekleri
Kullanılma Amacı:
Seradan beklenen amaç, sera tipine etki yapan en önemli faktörlerden
biridir. Sera amatör, araştırma, yarı profesyonel veya tam ticari
amaçlı olabilir
İhtiyaç Duyulan Sera Büyüklüğü:
Bir seracının işletmesinde sera ünitelerinin ayrı ayrı veya toplam
olan büyüklüğü, işletmenin işçilik miktarı ve çeşidine bağlıdır.
Eğer işletmede kullanılabilecek fazla sayıda alet ve ekipman varsa,
seralar daha büyük, üniteler de daha fazla sayıda planlanabilir.
Civar iklim şartları:
Bir yörenin en yüksek ve en düşük sıcaklık değerleri, rüzgar durumu,
yağış şekli, yoğunluğu ve süresi, güneşlenme ve bulutlu günler
sayısı ve enlem derecesi gibi çeşitli etmenler, sera tipinin
seçiminde etkilidir. Örneğin : soğuk, rüzgarlı ve kar yağışlı
yerlerde seraların çatısı daha dayanıklı ve alçak, ılık yerlerde ise
seraların daha yüksek tipte yapılması gerekir.
Yerleşim
yerinin fizyografik ve ekolojik özellikleri:
Sera kurulması istenilen yerin topografyası, arazi eğimi, arazinin
marazı, mikro klima koşulları, kapalı veya açık vadide bulunması
gibi ekolojik koşullar göz önüne alınır.
İşletmeye
ayrılan sermaye:
İşletmenin ekonomik gücü ve sera için ayrılabilen sermayenin
büyüklüğü, uygulanacak sera tipinin seçiminde en önemli etmenlerden
biridir.
Sermayesi yeterli olan işletmelerde ek yapım masrafı yüksek, fakat
yıllık bakım masrafları daha düşük olan cam örtülü çelik veya
alüminyum iskeletli sera tipleri, sermayesi yeterli olmayan
işletmelerde ise ilk yapım masrafı düşük fakat yıllık bakım
giderleri büyük olan plastik örtülü, ahşap iskeletli tipleri
seçilmelidir.
Alet ve
ekipman kullanma imkanları:
Sera içi tarımsal işçiliğin daha çok elle yapıldığı işletmelerde,
sera boyutları, mekanizasyonu fazla olan toprak işçiliği, gübreleme,
ilaçlama, toprak dezenfeksiyonu, ürün temizleme gibi işlerin alet ve
ekipmanlarla yapıldığı seralara göre daha küçüktür.
Yetiştirilecek Bitki Türleri Ve Yetiştirme Tekniği:
Gelecekte serada yapılacak yetiştiricilik şeklinin değiştirilmesi
düşünülmeden sera kurulursa, daha sonra yapılacak değişikliğe uyum
sağlamada zorluk çekilir veya değişiklik olanaksız olur. Örneğin
yalnız alçak boylu bitkilerin yetiştirileceği basit bir serada, uzun
boylu bitkiler yetiştirilemez. Bu nedenle gelecekte başka bitkilerin
yetiştirilebileceği seraların tip ve boyutları bu bitkiler içinde
uygun olmalıdır.
Sera
İşletmesinin Gelişme Planı:
İşletmede zamanla seranın genişletilmesi düşünülerek sera tipinin
seçiminde planlama ve konumunda zamanla oluşacak bu büyüme ve
gelişme gözden ırak tutulmamalıdır.
İşletme
sahibinin istekleri:
İşletme sahibinin istekleri, beğenisi, seranın estetik görümünde
tipinin seçiminde etkilidir. Ancak estetik görünüm kullanışlılık ve
faydalılık ile birleştiği zaman bir anlam taşır.
Ülkemizde yetiştiriciler ihtiyaçlara uyacak bir sera seçimi yerine,
genellikle yakın çevrede görüp beğendikleri bir tipin aynısını
yapmasını isterler.
Jeotermal Isıtmalı Sera Fizibilitesi
Biyogaz Isıtmalı Sera Fizibilitesi
Kazakistan' da Sera Fizibilitesi
SERALARIN
SINIFLANDIRILMASI
1. Orta Yastık Durumuna Göre Seralar:
Orta yastıksız seralar: Orta yastıksız seralarda 80cm kadar
genişlikte orta yolun iki tarafında, tercihen 110cm genişliklerinde
birer üretme yastığı bulunur. Yan yastıklar çoğu kez çelik üretimi
ve aşılara tahsis edilir.
Orta yastıklı seralar: Orta yastıklı seralarda iki tarafa
uzanan yastıkların arasında sranın ortasında boylu boyunca,
tercihen, 220cm genişliği ile bir orta yastık bulunur. Bu seralar
orta yastıksızlardan tabiatıyla daha geniş alınır. Eğer böyle bir
serada hem üretme ve hem de yetiştirme yapılıyorsa, orta yastık
üretmeye, kenar yastıklar da saksıya, kaba veya tüpe alınan fidan ve
aşıları yetiştirmeye tahsis edilir. Zira orta yastıklar bu seralarda
daha sıcak olur.
2. Çatı Şekillerine Göre Seralar
Tek çatılı seralar: Bunlarda çatılar tek meyilli ve
dolayısıyla tek yüzeylidir. Genellikle bir binanın veya bir duvarın
güneye bakan tarafına dayanır. Aynı çatı tipi meyilli yerler için de
söz konusu olabilir. Bunlarda çatı eğimi güneye baktığından güneş
ışınlarından ve sıcaklığından iyi faydalanır. Genellikle amatör
seralardır, tesisleri ucuzdur. Ayrı, yani bir kenarı bir yere
dayanmayan müstakil olarak da tek çatılı seralar yapılabilir. Fakat
bu takdirde çift meyilli veya iki çatlı seralar tercih edilmelidir.
İki çatılı seralar: Bunlar daha iyi ışık alırlar. Çatının iki
yüzü birbirine eşit ise ''ikiz kenar çatılı seralar'' olurlar.
Çatının biri uzun diğeri kısa ise ''iki çatı kenarı eşit olmayan
seralar'' söz konusudur. Meyilli arazilerde de bu tip sera
kuruluşlarına sıkça başvurulur.
M çatlı seralar: Bunlar ise yan yana gelen blok seralardır.
Bunlar ikiz kenar veya iki kenarı eşit olmayan çatılı seraların yan
yana gelmesinden oluşur.
Blok seralar: Blok seralar birbirlerine ekli olarak tesis
edildikleri için tesis giderleri daha azdır. Aynı tür bitki
yetiştirme söz konusu ise aralarında ara duvar gerekmez. Fakat her
blok için ayrı bir türün yetiştirilmesi öngörülüyor ise her türe
uygun farklı ekolojik koşullar yaratmak için blokların arasına
perdeler koyarak bir birinden ayırmak gerekir.
SERALARDA İSKELET VE ÖRTÜ MALZEMELERİ VE ÖZELLİKLERİ
A) İskelet Malzemeleri Ve Özellikleri
·
Seralar taşıyıcı fonksiyon yapan temel, duvarlar, iskelet ve onu
örten bir koruyucu örtüyü gerektirir.Seraların iskeletleri ahşap,
demir, beton, alüminyum olabilirler.
·
Ahşap iskeletliler çabuk çürür, ömürlerini uzatmak için emprenye
etmek ve sık, sık boyamak gerekir.
·
Sıcak yörelerde ahşap iskelet, kamışlardan da oluşabilir.
·
Demir iskelet daha uzun ömürlüdür. Bunlarında paslanmaması ve uzun
ömürlü olmaları için antipas ile boyanmaları gerekir. Son yıllarda
galvanize edilmiş veya galvaniz borularından oluşan sera iskeletleri
de yapılmaktadır.
·
Beton iskeletler ise az kullanılır, beton daha ziyade temel ve
duvarlarda söz konusu olur.
·
Alüminyum veya hafif metal iskeletler kullanılırsa seranın ışık
alımını ahşap gibi fazla azaltmaz. Bunlar hafif, sağlam, uzun
ömürlüdür.
·
İskelet ahşap+demir kombine olarak da yapılabilir.
B) Örtü Materyalinin Özellikleri
Örtü materyali güneş ışınlarını rahatlıkla geçirebilecek nitelikte
olmalı, sıcaklığı tutmalı, hafif ve ucuz, montajı kolay, dayanıklı,
ışık geçirgenliğini zamanla kaybetmeyen cinsten ve kolay yıkanarak
temizlenebilir olmalıdır.
Örtü materyali olarak seralarda
·
Cam,
·
Yumuşak plastik,
·
Sert plastik
·
Fiber
kullanılır.
Camların ışık geçirgenliği en fazladır. Plastik örtü kullanılacaksa
iskeletin ahşap, cam örtü materyali kullanılacaksa iskeletin metal
olması gerekir. Plastik örtü metal iskelete doğrudan gerilirse
rüzgarla daha çabuk yırtılır. Ahşap iskelet de zamanla eğildiğinden,
çalıştığından cam örtü önerilmez, zira camlar ahşap çalıştıkça çabuk
kırılır, ancak yarı silindirik seralarda metal iskelete temas
yerleri ahşapla veya sert plastikle takviye edilerek plastik örtü
geçirilebilir.
1- Plastik Örtüler
1-a) Plastik Örtülerin Sakıncaları
·
Plastik örtüler genellikle polietilen veya PVC olurlar. Bunlar 1-2
yıl ömürlüdürler. Genellikle plastikler fiziksel ve mekanik etkilere
karşı dayanıksızdırlar. Plastik örtü materyalinin, bitkilerde renk
oluşumu ve büyümeyi engelleyen, onların cüce kalmalarına neden olan
ultraviole (kısa dalga) ışınları geçirme niteliği, cama kıyasla çok
daha fazladır. Bu sakınca son yıllarda plastiğin bileşimine,
ultraviole ışınların etkisini azaltan bazı katkı maddeleri ilavesi
ile giderilmeye çalışılmıştır.
·
Plastiklerde ışık geçirgenliği son yıllarda geliştirilerek cam gibi
hatta daha yüksek ışık geçirgenliği sağlanabilmiştir. Örneğin camda
ışık geçirgenliği %89-92 olmasına karşılık son yıllarda üretilen
plastiklerin geçirgenliği %85 ile 89'dur. Bu değer %92-95'e kadar
çıkarılabilmiştir. Ancak plastik zamanla kirlenme ve yıpranma nedeni
ile ışık geçirgenliğinde büyük düşmelere sebep olur ve bu
geçirgenlik %62-65'e kadar inebilir. Plastikler yıkandıklarında da
kirliliklerini cam gibi atamazlar, yani temizlenemezler. Çünkü
tozlar plastik üzerine elektriksel yük ile bağlanır. Kirlilik
devamlı kalır.
·
Plastik, yüksek sıcaklıkta kendisini salıverir ve soğukta da büzüşme
yapar. Ancak son zamanlarda bazı ilave maddelerle bu kusur da bir
ölçüde azaltılabilmiştir.
·
Eğer plastik örtüye sahip seralarda yeterli havalandırma
yapılamazsa, bunlarda hava boşlukları yok denecek kadar az
olduğundan cam seraya kıyasla çok fazla nem tutarlar ve bu fazla nem
de sakınca yaratır.
1-b) Plastik Sera Örtülerinin Faydaları
·
Hafiftirler, 1m²'lik plastik sera örtüsü 100-125 gramdır.
·
Ayrıca istenen şekilde ve kolaylıkla iskeleti kapaması ve şekil
vermesi mümkün olur.
·
Çift kat kullanıldığından daha da iyi koruyucu olurlar.
·
Bedel ve tesis giderleri ucuzdur.
2- Polietilen Örtü özellikleri
·
Polietilen örtü materyali 0.15-0.30 mm kalınlıkta olup ucuzdur.
·
Dış koşullara, öncellikle rüzgara karşı dayanıklılığı azdır.
·
Kolay yırtılıp, çabuk kirlenir.
3- PVC Örtü özellikleri
·
Yumuşak ve geçirgendirler.
·
-10° ila +60°C arasında stabildir. Ancak daha soğukta büzüşür,
kırışır, çatlar, daha sıcakta yumuşar. Bu itibarla kışın soğuk olan
yerlerle yazın çok sıcak olan yerler için uygun değildir.
·
Işık geçirgenliği %85-96 olup kirlendikten sonra bu değer %50-70'e
düşer.
·
Ömrü polietilen örtü materyalininkinden daha uzundur. (2-4 yıl).
Ancak daha pahalıdır.
4- Diğer Örtüler
·
Polyvinylfuorid (PVF) örtüler: ömrü 4-8 yıl,, geçirgenliği
%92-93'tür.
·
Polyester (Maylar) plastik örtüler: ışık geçirgenliği (%80-85) tir.
·
Plaklar halinde sertleştirilmiş polyesterler: Bunlar esasta cam ile
plastik arasında yer alan suni elyaf örtülerdir. Yırtılma ve
kırılmaya dayanıklıdırlar. 10-15 yıl kullanılabilirler. Ancak
başlangıçtaki %80-90 ışık geçirgenlikleri kirlenerek zamanla %50'ye
kadar düşer. Düz veya dalgalı plaklar halinde olup tahta ve demir
iskelet üzerinde kolayca çivilenip veya vidalanıp
yerleştirilebilirler. Cam takviyeli veya çift katlı (Acryglas) lar
ile Fiber glaslar da bu tip örtülerdendir.
·
Cam örtü materyali: %89-92 olan ışık geçirgenliği kirlenip
azaldığında yıkanarak eski duruma yükseltilir. Yağışı fazla olan
yerlerde yıkanmaya lüzum kalmadan kendiliğinden temizlenir. Bunlarda
yansıma ile kaybolan ışık azalması, güneş ışınları cama ne kadar dik
gelirse o kadar az olur. Seralarda kullanılan cam kalınlıkları,
ebatlara göre 2-4 mm arasında değişir.
·
Örtü malzemesi olarak cam, parlak cam veya mat (buzlu) cam olarak
kullanılır.
·
Parlak cam pencere camıdır.
·
Mat cam (buzlu cam) bir yüzü düz öteki yüzü dalgalı olan buzlu
camdır. Parlak camdan yarı yarıya ucuzdur. Düz yüzü dışa dalgalı
yüzü içe getirilir. Güneş ışınları rahatça sera içine girer, pürüzlü
yüz ışınları yansıtarak seradan çıkmasını engeller.
SERA
PLANLAMASINDA ETKİLİ ÇEVRE KOŞULLARI
Seralarda verimin daha yüksek, ürün niteliğinin daha iyi ve aynı
zamanda ürünün gelişme ve olgunlaşma süresinin daha kısa olması için
ekonomik koşullar dikkate alınarak sera planlayıcısının bitkilerin
isteklerine göre çevre etmenlerini uygun hale getirmesi gerekir.
Sera planlamasında çevre etmenleri;
1.derece çevre etmenleri: Işık, sıcaklık, nem ve havalandırma
2.derece çevre etmenleri: Havanın içerdiği Co2 miktarı,
toprak suyu, drenaj, toprak bitki besin maddeleri ve hastalık
etmenleri.
1) Işık
Işık, bitkilerin fotosentezde kullandığı en gerekli temel etmendir.
Bitkilerin gelişmesinde ışık rengi, yoğunluğu, günlük ışıklanma
periyodu ve gelişme süresince toplam ışıklanma süresi önemlidir.
Seraların ışık kaynağı güneştir ve güneşten gelen ışınların dalga
boyları ve ışık renkleri farklı farklıdır.
Görülebilir ışık ışınları:
·
Mavi ışık bitkilerin fazla boylanarak gelişmesini sağlar.
·
Kırmızı ışık olmazsa tohumların çimlenmesi ve gelişmesi yavaşlar ve
çiçeklenme hızlanır.
·
Yeşil ışık; bitki büyümesini olumsuz olarak etkiler.
·
Kızılötesi ışınlar: Güneş ışığıyla gelen ışınların yaklaşık % 50
sidir. Bu ışınlar, ısı oluştururlar.
Sera içindeki bitkilerin dengeli büyüme ve gelişmeleri için
seraların ve sera içindeki bitki sıralarının yönlendirilmesi gerekir
. Bitki sıralarının kuzey-güney doğrultusunda düzenlenmesi ile
dengeli bir şekilde ışıktan yararlanması için seranın doğu-batı
yönünde yerleştirilmesi gerekir.
Daha iyi ışıklanma için;
·
Münferit olarak yapılan seralar özellikle kışın doğu - batı
doğrultusunda yerleştirilmeli.
·
Blok seralar ise kuzey güney doğrultusunda yönlendirilmeli,
·
Bireysel seralar birbirini gölgelememelidir.
·
Serayı oluşturan kiriş ve kolon gibi yapı elemanlarının kesit
yüzeyli mümkün olduğu kadar ince yapılmalı,
·
Daha iyi bitki gelişimi için ışığın yetmediği yerlerde yapay
ışıklandırma yoluna gidilebilir.
2) Sıcaklık
Bitkiler için en uygun sıcaklık, sera içerisinde soğuk günlerde en
az 15 C, güneşli ve sıcak günlerde ise en çok 30 C olmalıdır. Sera
toprak sıcaklığının da belirli bir sınır altına düşmesi bitki
gelişmesini durdurur. Sera içi sıcaklığının en yüksek sıcaklığı
aşmasıyla , bitkilerde özümleme durmaktadır.
Isıtma için, güneş enerjisinden en iyi şekilde yararlanacak sera
tipinin geliştirilmesi gerekmektedir. Seralar soğuk mevsimlerde
ısıtılmalı, sıcak mevsimlerde ise soğutulmalıdır.
Soğuk günlerde sera dışındaki toprak sıcaklığının daha düşük olması
seranın dış duvarlarına en yakın bitki sıralarının soğuktan zarar
görmesine neden olabilir. Bu durum seranın dış drenaj sisteminin
yapılması ile engellenebilir.
3) Nem
Sera toprağının, bitkilerin ihtiyaçlarına göre sulanması gerekir
Sulamayla sera içindeki havanın nem oranı artar. Havalandırma ile de
sera içindeki havanın nem oranı düşer. Bu nem çeşitli önlemlerle
tekrar normal düzeyine yükseltilmelidir
Seradaki havanın nem oranının en uygun sınırları, yetiştirilen bitki
türüne, seranın sıcaklığına, ışıklandırma yoğunluğuna ve özümleme
hızına bağlı olarak değişir. Oransal nemin çok düşük olması bitki
büyümesi ve gelişmesini geriletmesi yanında, çok yüksek nem oranı da
sera örtüsünün iç yüzeyinde yoğunlaşır. Yoğunlaşan nemin bitkiler
üzerine damlaması bitkilerin hastalanmasına da neden olur.
Ayrıca yüksek hava nemi, bitkiler için zararlı mikroorganizmaların
gelişmesi için uygun ortam oluşturur ve mantar hastalıklarının
çıkmasına neden olur.
4) Hava ve Karbondioksit
Oksijen bitkilerin solunumu için; karbondioksit ise bitkilerin
özümleme yapmaları için gereklidir. Seralarda havalandırma
yapılmazsa sera içinde gece Co2 artar ve gündüz azalır.
Serada CO2 oranını yapay yollarla artırmak CO2 gübrelemesiyle
olabilir. CO2 gübrelemesi en kolay olarak sera içinde organik gübre
kullanılmakla olur. Organik gübrenin sera toprağında parçalanması
ile ortaya çıkan CO2 sera havasının CO2 oranını yükseltir. CO2
gübrelemesinin başarısı, sera içi sıcaklık derecesi ve seranın
ışıklanma yoğunluğuna bağlıdır.
Sera içinde gece CO2 artar. Fakat sabahları güneş ışıkları ile
bitkilerde başlayan özümleme sonucunda, sera içinde CO2 normal
havadakinin altına düşer. CO2 oranının azalması özümlemenin de
yavaşlamasına neden olur. Bunun için ya serada havalandırma ile
serada CO2 oranı yükseltilmeli, ya da CO2 gübrelemesi yapılmalıdır.
5) Diğer Etmenler
Enerji : Seranın kurulacağı yerde, sürekli ve ucuz olarak
kullanılabilecek bir enerji kaynağı olmalıdır. Bu enerji kaynağı
seranın ısıtılmasında kullanılabileceği gibi, serada çalıştırılacak
araç ve gereçler için de gereklidir.
Ulaşım : Seralar, yola ve büyük tüketim merkezlerine ve
ulaşım yollarına yakın olmalı.
Pazar : Seralar, büyük tüketim merkezlerine yakın olmalıdır.
İşçi : Serada yapacak işlerden anlayan işçilerin yakın
civarda bulunması gerekir.
Su: Sera kurulan yerde su bulunması gerekir.
Gübre : Seralarda çiftlik gübresine fazlaca ihtiyaç vardır.
Çiftlik gübresinin sağlanacağı yerler daha önceden belirlenmelidir.
Rüzgar : Sera kurulacak yerlerde ortalama rüzgar hızının ve
yönünün bilinmesi gerekir. Rüzgar hızına göre, seraya gelen yükün
bilinmesi ve rüzgarla kaybolacak ısının hesaba katılması gerekir.
Toprak : Serada sera toprağın tuzlu besin maddesi yüksek, su
tutma kapasitesi yüksek ve drenaj olanaklarının iyi olması gerekir.
Sera olarak kurulacak yerin eğimi az olmalıdır. Plastik sera
malzemelerinden imal edilen seralar eğimli arazilerde de
kurulabilirler.
Sera kurulacak toprağın taban suyu düzeyi en az toprak yüzeyinden 1
m. aşağıda olmalıdır.
Endüstri Bölgeleri : Hava kirliliği seraların kirlenmesini
hızlandırdığı için endüstri bölgelerine uzakta kurulmalıdır.
Jeotermal Isıtmalı Sera Fizibilitesi
Biyogaz Isıtmalı Sera Fizibilitesi
Kazakistan' da Sera Fizibilitesi
SERA YAPI
MALZEMELERİ VE YAPI ELEMANLARI
Seralarda kullanılan yapı malzemeleri, ve yapı elemanlarının
planlanmasında ve seçiminde bölgenin iklim durumu, serada
yetiştirilmek istenen bitki türü, seracılık işletmesinin büyüklüğü
ve işletme tipi dikkate alınır.
Seranın yapım malzemesi seçilirken dikkat edilecek hususlar:
·
Sera yapı malzemesi ucuz, sağlam ve hafif olmalı.
·
Seri üretime uygun olmalı,
·
Enerji tasarrufunu sağlamalı,
·
Kuruluş ve tamiri kolay olmalı,
·
Hava koşullarından etkilenmemeli,
·
Sera içinde yeterli iklim ayarlaması yapılabilmelidir.
Seranın Temeli
Temel kolonlarla kendi üzerine gelen seranın tüm yükünü
taşıyabilmelidir.
Cam seralarda temel duvarı yapmak için, 70 cm genişlikte ve 80-100
cm derinlikte sera çevresi boyunca temel çukuru kazılır. Eğer
zeminin emniyeti yeterli değilse alt kısmına 20 cm yükseklikte
betonarme sömel yapılır.
Bu sömel yerine tesviye betonu da yeterli olabilir. Sömelin üzerine
temel çukuru iki taraftan 10 cm örme payı olarak boş bırakılır ve 50
cm kalınlığında taş duvar çimento takviyeli kireç harcıyla zemini en
az 10 cm geçecek şekilde örülür.
Plastik seralarda her dikmenin altına 20x30x40 cm boyutlarında veya
20-30 cm çapında 30-40 cm derinliğinde silindirik beton dökmek
yeterli olur. Ayaklar üzerine dikmelerin (kolonların) bağlanacağı
şekilde vidalanacak veya kaynaklanacak gibi lama demirleri
yerleştirilmelidir.
Plastik örtülü ahşap seraların temel duvarları fazla yük
taşımadıkları için, tuğla, beton birket, beton veya taş ile
yapılabilir.
Temel duvarların genişliği, beton sömeller ve briket duvar için en
az 35 cm, tuğla duvar için 23-35 cm taş duvar 50 cm olmalıdır.
Taban suyu yüksek olduğu yerlerde toprak seviyesinin biraz üstüne
çıkılmalıdır.
Sera içinde masalar ve tezgahlar bulunuyorsa toprak üstü
duvarlarının yüksekliği 10-15 cm daha yüksek olabilir.
Seraların çevresinde yağışlarla oluşabilecek arazi yüzey ve durgun
yüksek taban suyunun drenajını sağlamak amacıyla, sera temel
duvarları çevresinde bir drenaj sisteminin yapılması gerekir.
İskelet Malzemeleri ve Elemanları
1. İskelet malzemeleri
Seraları iskeletinde ahşap ve metal malzemeler kullanılır.
1.1. Ahşap yapı malzemeleri
Ağaç malzemesinin hafif ve dayanıklı olması, kolay işlemesi,
çivilenmesi ve vidalanması gibi iyi özellikleri vardır. Ayrıca hem
çekmeye, hem de basınca çalışması gibi üstünlüğü vardır. Ama ağaç
malzeme kısa zamanda deforme olur.
1.2. Metal Malzemeler
Seralarda kullanılan değişik metaller mevcuttur Bunlardan en fazla
kullanılanları , I profiller , T-Profiller, L-Profiller , Kutu
Profiller,Boru Profiller, ve Çelik Levhalardır: Çelik profilleri
birçok üstünlüğü yanında, paslanması en önemli sakıncasıdır. Bunun
önlenmesi ya boyamayla ya da galvanize edilmesi gerekir.
2. İskelet Elemanları
İskeleti oluşturan elemanların şu özellikleri olması gerekir.
·
İskelet elemanları sağlam, ucuz ve hafif olmalı,
·
Kolay kurulabilmeli,
·
Gölgelemesi az olmalı yani sera içine giren ışığın miktarını
azaltmamalı,
·
Hava geçirgenliği yani ısı kaybı az olmalıdır.
Bir seranın iskeletinde kolonlar (dikmeler) ve çatıyı oluşturan
çeşitli elemanlar bulunursa da , çatı elemanları ayrı bir başlık
altında incelenecektir.
3.Çatı Elemanları
Sera çatısı, çatıyı oluşturan elemanların kendi ağırlıklarını,
çatıyı örtü malzemesini, çatı örtüsüne etkili olan kar ve rüzgar
yükünü, tamir ve bakım için çatıya çıkan işçilerin ağırlığını ve
çatıya asılan çeşitli bitki ekiliş yerlerini taşıyabilecek durumda
olmalıdır.
3.1. Çatı İskeleti Elemanları
Bir seranın çatı iskeletini, mertekler, aşıklar, çatı kirişleri ve
su olukları oluşturur.
3.2. Çatı Örtü Malzemesi
Serayı yağmur, kar ve rüzgar gibi dış etkenlerden koruyarak sera
içinden ısı kaybını azaltan ve ışığı olanaklar ölçüsünde sera içine
fazla geçiren saydam bir malzemeyle sera çatısı kaplanır. Sera
kaplama malzemesi cam veya plastiktir. Seranın yan duvarına da bu
malzeme ile kaplanır.
Sera örtü malzemesinde aranan özellikler:
·
Örtü, güneş ışığını en iyi şekilde geçirmeli, yansıtma, emme ve
iletme gibi olaylarla ışık kaybına neden olmamalıdır.
·
Örtü altındaki ısıyı en üst seviyede tutmalı,
·
Örtü maliyeti yüksek olmamalıdır.
·
Örtü malzemesi fazla ağır olmamalıdır.
·
Monte edilmesi kolay olmalıdır.
·
Kolay deforme olmamalı, uzun ömürlü olmalıdır.
·
Işık geçirgenliğini kolay kaybetmemeli, kirlendiğinde kolay
temizlenmelidir.
·
Örtünün iç yüzeyinde rutubet oluşturmamalıdır.
·
Kolay taşınabilmelidir.
·
Herhangi bir nedenle bozulma ortaya çıktığında kolay
değiştirilebilmelidir.
Seralarda ısı yalıtımı arttırmak için plastik ve cam örtüler
birlikte kullanılabilir. Bu şekilde ısı yalıtımı ile sera içinde %40
a varan enerji tasarrufu olmaktadır. Çift malzeme kullanma ile
seraya giren ışık miktarı tek cama göre çift camda %10 ikinci kat
olarak plastik kullanılmasında yoğunlaşma suyu ile birlikte bu oran
%20 değerinde azalmaktadır.
3.2.1. Cam
Cam örtü malzemesinin avantajları
·
Uzun süre kullanılabilirler.
·
Işık geçirgenliği yüksektir.
·
Kolay temizlenir ve bakım masrafı yoktur.
·
Cam seralarda verim, plastik örtülü seralara göre daha yüksektir.
·
Mor ötesi (Ültraviyole) ışıklarından etkilenmez.
·
Kolay kirlenmedikleri için ışık geçirgenlikleri azalmaz.
·
Camlarda buğulanma ve nemlenme olmadığından, bitkilerin üzerine su
damlaları gelerek bitkilerin hastalanması önlenir.
Cam örtü malzemesinin kaplanması: Örtü malzemeleri ısı ve
nemin sera içinden sızmasını engelleyici şekilde kaplanmalıdır.
camın genleşmesi göz önüne alınmalıdır.
Montajda cam macunu kullanılmalıdır. cam kaplama bindirme veya uç
uca ekleme yöntemiyle yapılır. Bindirmede camların uçları birbiri
üzerine 3-4 cm. bindirilerek arasında boşluk bırakılmadan veya uç
uca eklenerek yapılmalı, eklenerek kaplama yapılacaksa, ek yerlerin
arası macunlanmalıdır.
3.2.2. Plastik
Plastik örtünün avantajları
·
Plastikler vurma ve çarpmalara karşı duyarlı değildir.
·
Paslanmazlar
·
Ucuzdurlar
·
İşletme özelliği iyidir.
·
Kolay temizlenir ve saklanabilirler.
·
Kimyasal maddelere , özellikle asitlere karşı dayanıklıdır.
·
Güneş ışığını iyi geçirirler.
·
Renklendirme özellikleri iyidir.
·
Biyolojik zararlardan etkilenmezler.
3.2.3 Seralarda Kullanılan Plastik Levhalar
Seralarda Kullanılan plastik levhalar polyester, PVC, Plexicam
olarak sınıflandırılırlar:
a) Cam lifleri kuvvetlendirilmiş Polyester Levhalar
Polyester Levhaların özellikleri:
·
Dalgalı olarak üretilirler.
·
Dayanıklı ve tamiri kolaydır.
·
Hafiftirler.
·
Üst yüzeylerinin kirlenmemesi ve ışıktan etkilenmemesi için bazı
kimyasal maddelerle işlenmiştir.
·
İşlenmeyenler 5-8 yıl, işlenenler ise 10 yıl dayanırlar.
·
Morötesi ışıkları emerler.
b) PVC Levhalar
PVC Levhaların özellikleri:
·
Bu levhalar piyasada mat ve şeffaf olarak bulunur.
·
Işık geçirgenliği %85 dolayındadır.
·
Çivi ile çakılabilirler vidalanabilir ve yapıştırılabilir.
·
Zamanla ışık geçirgenliği azalır.
·
Mat olanlar zamanla beyazımsı bir renge dönüşür ve ışık geçirgenliği
%30 oranında kaybeder.
·
Doluya karşı dayanıklı değildirler ve kolayca parçalanabilir.
·
Kolayca yanabilirler.
c) Plexicam :
Plexicam Levhaların özellikleri:
·
Boşluklu ve çift katlı olarak üretilmektedirler.
·
Özel aliminyum ya da çelik malzeme üzerine monte edilirler.
·
Isı ve nemle genleşmeye uğrayabilirler.
·
Işık geçirgenliği cama oranla biraz azdır.
·
Zamanla ışık geçirgenliğinde bir azalma olmaz.
·
Morötesi ışıkları geçirmezler.
·
Kolay yanarlar,
·
Doluya karşı dayanıklıdır,
·
İşlenmesi, delinmesi, kesilmesi biçilmesi ve yapıştırılması
kolaydır.
Plastik örtünün kaplanması: Plastikle seranın kaplanmasında, plastik
örtü seranın uzun ve dar ekseni boyunca serilebilir. Plastik örtü
pürüzsüz yüzeyli iskelet üzerine çakılmadan önce gerginleştirilip
birbiri üstüne bindirilerek ve ince ahşap çıtalarla çivilenerek
tutturulur.Çivileme yerine bazı sert plastik, alüminyum veya
çelikten yapılan kıskaç ya da mandal kullanılabilir.
4. Oluklar ve Damlalıklar
Sera içinde yoğunlaşan örtü malzemesinden sızarak akan damlaları
toplamak için çatı yan duvarın birleştiği yere küçük oluklar
yapılabilir.
5. Rüzgarlıklar
Rüzgarlıklar, rüzgar etkisini önlemek için çatı ve yan duvarlardaki
kolonlar arasında çapraz çatı elemanları kullanılarak yapılır.
6. Kapılar
Kapılar serada yapılacak işler için giriş ve çıkışı sağlar. Kapılar
doğal olarak ışığı geçiren sera içinde engel olan şeffaf örtü
malzemesiyle kaplanır. Kapılarda genişlik ve yükseklik ihtiyaca göre
minimum olmalıdır. Kapılar büyük yapılırsa açılıp kapanma esnasında
serada ısı kaybı artar.
Küçük seralarda kapı genişliği 70 - 90 cm den daha dar olmalıdır.
Büyük seralarda rahat çalışmak için kapı genişliği 180 - 200 cm
olmalı
Sera boyunun 30 m den fazla ise havalandırma iş akışının kolaylığı
vb. için birden fazla kapı kullanılabilir.
Kapılar sera içinden dışarıya doğru açılmalıdır.
7. Pencereler
Pencereler, CO2, O2 ısı ve nem kontrolü için havalandırma yapılması
için sisteme yerleştirilirler.
Pencereler kapalı durumda dışardan içeriye ışık, içerden de dışarıya
ısı geçirmemelidir. Bunun için pencereler şeffaf örtü malzemesi ile
kaplanmalıdır.
Doğal havalandırmanın yeterli miktarda olabilmesi için önerilen çatı
pencerelerinin toplam alanın sera taban alanının %16-20 arasında
olmalı ve bu açıklıklar çevre koşullarına uygun olarak
ayarlanabilmelidir. Soğuk bölgelerdeki seralarda çatı pencere alanı
daha küçük tutulmalıdır.
Sera pencereleri düzenlenirken havalandırma etkinliğinin maksimum
olması Pencerelere ulaşımın kolay olması ve sera faydalı alanının
maksimum tutulmasına dikkat edilir.
SERALARIN ISITILMASI
Sera ısıtmasında, en önemlisi ısının sera içinde dengeli olarak
dağılmasıdır.
Sera ısıtma sisteminin özellikleri ;
·
Sistem, dış hava sıcaklığına bağlı olmadan sera içi sıcaklığını
istenilen sınırlar içinde tutabilmeli,
·
Isı sera içinde dengeli olarak dağılmalı,
·
Sık arızalanmamalı,
·
Kolay yakıt sağlanabilmeli,
·
Verimli çalıştırılabilmeli,
·
Maliyet ve yakıt masrafları az olmalıdır.
Seraların örtü malzemesi olan cam ve plastiğin ısı geçirme
özelliğinin yüksek olması nedeniyle seralar çabuk ısınır ve çabuk
soğurlar, Serada bitkinin iyi bir şekilde gelişebilmesi için seranın
sıcaklığı düştüğü zaman sera içine ısı verilmesi gerekmektedir.
Seraya verilecek ısının miktarı ;
·
Sera dışındaki hava sıcaklığına,
·
Sera içinde istenilen sıcaklık derecesine,
·
Seranın dış yüzeylerinin toplam alanına,
·
Sera örtü malzemesinin tipine ve kat sayısına,
·
Seranın yapı kalitesine bağlı olarak değişir.
Seraların bulunduğu yerde çevre sıcaklığının en düşük olduğu
zamanlarda, sera içinin istenilen sıcaklık derecesinde (15-25 C)
tutulabilmesi için seranın ısıtılması gerekir. Bu şekilde ısıtma
fazla pahalı olacağından sera içi sıcaklığı bir süre 7-10 C' de
tutulabilir. Bu sıcaklık derecelerinde bitkilerin gelişme hızı
yavaşlasa bile, bitki yetiştiriciliği yönünden sakıncalı
sayılmayabilir.
Seralarda Kullanılan Isıtma Yöntemleri:
·
Sobalarla ısıtma,
·
Kaloriferli ısıtma,
·
Sıcak
havayla ısıtma:
Isıtılmış havanın belli aralıklarla küçük delikleri bulunan ince
polietilenden yapılmış boru kanallara, bir basınç altında sürekli
olarak gönderilmesi ilkesine dayanır.
·
Doğal enerji kaynaklarından yararlanarak ısıtma,
·
Elektrik enerjisiyle ısıtma,
·
Atık enerjiden yararlanarak ısıtma.
SERALARIN
SOĞUTULMASI
Havalandırma
Sera Havalandırmasının Nedenleri:
·
Oksijen ve karbondioksit dengelemesi
·
Sera içi sıcaklığının dengelenmesi,
·
Güneşlenmeyle ortaya çıkan yüksek ısının sera dışına atılması,
·
Nemin dengelenmesi,
Havalandırma sisteminin özellikleri ;
·
Havalandırma sistemi bitkiler üzerine bir hava hareketi
oluşturabilmeli ve bu hareket bitki üstü boşlukta olmalı,
·
Seraya giren taze hava doğrudan bitkileri çarpmamalı,
·
Havalandırma elemanı sağlam olmalı ve iyice kapanabilmeli, (böylece
hava değişimi ile ısı kaybı az olur.)
·
Havalandırma sistemi dış etkilerle açılıp kapanmamalı,
·
Havalandırma açıklıkları yeterince büyük olmalı,
·
Havalandırma düzeni işletmede teknik sorunlar yaratmayacak, az bir
kuvvetle açılıp kapanabilecek durumda olmalıdır.
SERALARIN
BOYUTLANDIRILMASI
Seraların genişliği
Seraların genişliği, bitki sıraları arasındaki uzaklığa ve bitki
sırasının boyuna sera çatı şekline,yetiştirilecek bitki türüne ve
miktarına, serada çalışabilecek işçi sayısına ve sera kurulacak
alanın büyüklüğüne göre değişir.
Bu etkenler düşünüldüğünde, bir bireysel seranın taban alanı en çok
400-500 m2 ; genişliği ise 9 - 12 m arasında olmalıdır. Sera
genişliğinin 3 ve 3 ün katları olacak şekilde ayarlanırsa, sera iç
planlaması kolay olur. Çatı genişliğinin ise cam örtülü seralarda
9-12 m, plastik örtülerde ise 6-9 m arasında olması tavsiye edilir.
Seraların Uzunluğu
Sera boylarının fazla uzun olması, ısının sera içerisinde homojen
olarak dağılımını engellemektedir. Buna karşılık çok kısa seralarda
ise hareket ve çalışma zorluğu vardır. Bu nedenlerle sera
uzunluğunun 40 -50 m dolayında olması gerekir.
Seraların Yüksekliği
Sera yüksekliğini; yetiştirilecek bitki boyu, türü ve miktarına,
Sera içinde işçiliğin rahatça yapılabilme yüksekliğine, civar iklim
şartlarına, bağlı olarak değişir. Ortalama Sera yüksekliği 180-190
cm civarında olmalıdır. Eğer Serada makine kullanımı düşünüyorsa,
sera yüksekliğini daha yüksek tutulabilir. İç mekan süs bitkileri ve
diğer süs bitkilerinin yetiştirildiği seralar en az 2,5 metre
olmalıdır. |
